Tanımlar
Tümü - A B C Ç D E F G H I İ K M N O Ö P R S T U Ü V Y
Terim Açıklama
Sanayi Makineleri Esas itibariyle ev dışı bina ve müştemilatlarında kullanmak üzere üretilen mal ve ekipmanlardır, örneğin imalat aletleri, çamaşırhane tipi çamaşır makinesi.
Sermaye Malları Sermaye malları, mal ve/veya hizmet üretimi için kullanılan, ham madde ve yakıt dışında kalan diğer mallardır. Bunlar fabrika binaları, makineler, lokomotifler, kamyonlar ve traktörleri içermektedir. Arazi genellikle bir sermaye malı olarak dikkate alınmamaktadır.
Seviye Seviye, bir kategori ya da bir kategori grubu dahilindeki hiyerarşi içinde bulunulan konumu ifade eder.
Sınıf Sınıf, bir hiyerarşi içindeki belirli bir seviyeyi betimlemek için kullanılan bir başlık/isimdir. (Örneğin, Kısım, Bölüm, Grup, Sınıf.) Genellikle sınıflamanın alt seviyelerinden birini, çoğunlukla da en alt seviyeyi ifade eder. (Örneğin, ISIC Rev. 3´te en düşük seviye (4 basamak) sınıf olarak adlandırılmaktadır; CPC´de ise sınıf en sondan bir önceki en düşük seviyedir.) Kullanılması zorunlu değildir.
Sınıflama Sınıflama, verilerin karşılaştırılmasında ve/veya sunumunda ölçülebilen bir veya birden fazla değişkene tahsis edilebilinecek farklı, ayrıntılı ve ayrışık gözlemler kümesidir. Her ne kadar ´nomenklatür´ kavramının kapsamı ´sınıflama´ kavramının kapsamından daha dar olsa da ´sınıflama´ ve ´nomenklatür´ terimleri sıklıkla birbirinin yerine kullanılır. Bir sınıflamanın yapısı hiyerarşik ya da düz olabilir. Hiyerarşik sınıflamalar en genel seviyeden (bölüm gibi) en ayrıntılı seviyeye (sınıf gibi) kadar dizilir. Düz sınıflamalar (cinsiyet sınıflaması gibi) hiyerarşik değildir.

İyi bir sınıflamanın özellikleri

-  kategoriler ayrıntılı ve tamamen bağımsızdır. (Yani, bir kitlenin her bir üyesi mükerrerlik veya gözden çıkarma olmadan yalnız bir kategoriye tahsis edilebilir);
- sınıflama diğer ilgili (ulusal ya da uluslararası) standart sınıflamalarla karşılaştırılabilir durumdadır;
- kategoriler kararlı yapıdadır, yani sıklıkla ya da uygun gözden geçirme, gerekçelendirme ve belgeleme yapılmaksızın değiştirilmezler;
- kategoriler standart formatta bir başlıkla tanımlanmıştır ve açıklamalarla, kodlama dizinleriyle, kodlayıcılarla ve ilgili sınıflamalarla dönüşüm tablolarıyla desteklenir (aynı sınıflamanın önceki versiyonlarını da içerecek şekilde);
- kategoriler sınıflama ilkelerince belirlenen limitler dahilinde iyi dengelenmiştir (yani, ne çok fazla kategoridedir ne de birkaç kategori halinde değildir). Bu genellikle önem ölçütlerinin uygulanmasıyla sağlanır (istihdam, ciro vb. değişkenlerinde büyüklük limitleri);
- kategoriler ilgili oldukları alanlardaki (toplum ya da ekonomi gibi) gerçekleri yansıtır (bir sanayi sınıflamasında kategoriler ülkenin sanayi faaliyetlerinin bütününü yansıtmalıdır); ve
- sınıflama, talimatlar, kılavuzlar, kodlama dizinleri, el kitapları ve eğitimle desteklenir.
Sınıflama Birimi Sınıflamada sınıflandırılacak temel birimdir. (Bir faaliyet sınıflamasında bu işyeri ya da girişim olacaktır; mesleki sınıflamada ise iş olacaktır.)
Sınıflama Kategorisi Başlığı Bir kategorinin içeriğin yansıtılması ve kategoriler arasında ayrım yapılmasını sağlamak üzere seçilmiş bir sözcük ya da sınırlı sayıda sözcükten oluşan bir kümedir. Hiyerarşik bir sınıflamada toplanmış grupların başlıkları her zaman yalnızca onları oluşturan bütün alt grupları içermelidir. Bir ´başka yerde sınıflandırılmamış´ grubunun başlığı b.y.s. eklenerek ait olduğu daha geniş bir grubun başlığını anımsatmalıdır.
Sınıflama Mevcudiyeti RAMON, Eurostat´ın sınıflama sunucusu, ekonomik analiz, çevre, eğitim, meslekler, ulusal hesaplar vs. gibi değişik alanlarda kullanılan uluslararası istatistiki sınıflamalarla ilgili mümkün olduğunca çok bilgiyi erişilebilir hale getirmeyi amaçlamaktadır. Erişileme hazır sınıflamalarda, bilgi aşağıdaki hususları kapsar: genel tanım; sınıflamanın yapısı (yani kodlar ve başlıklar); açıklayıcı notlar; sınıflamalar arasında geçiş tabloları; metodolojik dokümanlar; sınıflamalarla -yakın ya da daha az yakın- ilgili genel bilgiler. Erişime hazır sınıflamalarda, bilgi tüm Avrupa Birliği resmi dillerinde sunulur. Amaç uluslararası istatistiki sınıflamalar hakkında herhangi bir bilgiyi arayan kişilere bir merkezi referans noktası oluşturmaktır. RAMON sunucusunda güncel ISIC/CPC ve NACE/CPA sınıflamalarına erişilebilir. RAMON sunucusuna Web´de aşağıdaki adresten ulaşılabilir: http://www.europa.eu.int/comm/eurostat/ramon/
Sınıflama Revizyonları Değişen ekonomik yapılar ve yeni teknoloji, mevcut olan faaliyet ve ürünlerden daha önemli hale gelen yeni faaliyet ve ürünleri ortaya çıkarır. Bu nedenle, bu tür değişimler her zaman istatistiki sınıflamaların derlenmesinde güçlükler yaratır. Sınıflamanın uygunluğunun zamanla azalması nedeniyle revizyonlar arasındaki süre uzun olmamalıdır, diğer taraftan bu süre kısa da olmamalıdır, çünkü verinin zaman boyutunda karşılaştırılabilirliği ters yönde etkilenebilir. Herhangi bir sınıflama revizyonu, özellikle yapısal değişiklikleri içeriyorsa, zaman serilerinde kırılmalara neden olmaktadır.
Sınıflama Sorumlusu Sınıflamaların geliştirilmesinden, bakımında, uygulanmasından, yürürlüğe konmasından ve yorumlanmasından sorumlu kurum ya da istatistiki alanları ifade eder. Sorumluların işbirliği içinde çalışması sınıflamaların uyumlaştırılması açısından önemlidir. Sınıflamalar sıklıkla politikaları uygulamaktan sorumlu olanlar tarafından ya da onların adına oluşturulur. Bu gibi durumlarda genel olarak sorumlu, idari kurum olacaktır ve bazen istatistiki kurumla işbirliği içinde olacaktır. Örneğin, tarife sınıflamaları her ne kadar istatistiki amaçlara yönelik olarak da kullanılsa da tarife sınıflamalarından sıklıkla Gümrük kurumları sorumlu olur.
Sınıflama Yapısı Bir sınıflamanın kategorilerinin ne şekilde düzenlendiğini, gruplandırıldığını ve alt bölümlere ayrıldığını ifade eder. Bir sınıflamanın kategorileri hiyerarşik ya da düz bir yapı çerçevesinde düzenlenebilir. Düz sınıflamalarda kategoriler tek bir seviyede düzenlenir. Hiyerarşik sınıflamalarda gözlemlenen değişkenin ölçülmesinde (belirtme) farklı çözünürlük (ayrışma) seviyelerine tekabül eden birkaç seviye bulunur.
Sınıflamalar Ailesi Uluslararası ekonomik ve sosyal sınıflamalar ailesi, ekonomi, demografi, çalışma, sağlık, toplum refahı, coğrafya, çevre ve turizm gibi konularla ilgili kılavuz ilkeler olarak Birleşmiş Milletler İstatistik Komisyonu ya da yetkili diğer uluslararası organlar tarafından uluslararası düzeyde onay görmüş sınıflamalardan oluşur.
Sınıflamaların Uluslar arası Düzeyde Entegrasyonu Doksanlı yıllarda uluslararası istatistiki sınıflamaların kapsamlı bir revizyonu olmuş ve bunun sonucunda istatistiki sınıflamalara ilişkin entegre bir sistem olarak yeni sınıflamalar geliştirilmiştir. Bu şekilde a) birçok ürün sınıflaması uyumlu hale gelmiş ve b) ana üretim sınıflamaları, ekonomik kökenli kriterler vasıtasıyla ekonomik faaliyetler sınıflamasıyla ilişkilendirilmiştir. Dünya düzeyinde (esas olarak Birleşmiş Milletlerin himayesinde) bu entegrasyona ek olarak, diğer bölgesel örnekler, örneğin Avrupa Birliği ya da Kuzey Amerika Ülkeleri, kendi sınıflamalarını global sınıflamalarla değişik düzeylerde ilişkilendirmiştir. Bu ise Avrupa seviyesinde, ulusal, Avrupa Birliği ve global seviyedeki çeşitli sınıflamaların uyumlu hale getirilerek ilişkilendirildiği entegre bir sistemin gelişiminde etken olmuştur. Birleşmiş Milletler Uluslararası Ekonomik ve Sosyal Sınıflamalar Uzmanlar Grubu tarafından, revize sistemdeki entegrasyonun düzeyine bağlı olarak kendi sınıflamalarının tipolojisi geliştirilmiştir. Burada referans, ilgili ve elde edilmiş sınıflamalar arasındaki fark verilmiştir.
Sınıflandırma Bu terim, sınıflandırma işini ya da bir ya da bir birimine veya gözleme sınıflama kodu atfedilmesini ifade eder.
Sınır Bilinen ya da tanınan bir miktarın, alanın ya da kapsama alanının sınırını ifade eder. Her sınıflamanın ve onu teşkil eden faaliyetler, mallar ve meslekler gibi kategorilerin kendilerine ait sınırları vardır. Münferit sınıflamaların sınırlarının örtüşmesi mümkün olsa da, her bir münferit sınıflamanın içerisinde örtüşme olmaması gerekmektedir.
Sözleşme Taraflar arasında görüş birliği, kullanım ya da resmi anlaşma uyarınca belirlenen genel bir kural, yöntem ya da uygulamadır. Sözleşme, hem belirli sınıflamaların kabul edilmesinde hem de bunların yorumlanma ve kullanılma yollarında geçerli olabilir. Resmi Uluslararası Sözleşmeler sıklıkla Gümrük İşbirliği Konseyi (CCC) gibi organizasyonları kurmak amacıyla imzalanır. Kuruluşun görev ve amaçları, Sözleşme şartlarında belirtilir. Bunlar aynı zamanda hükümetleri Uluslararası Çalışma Örgütü´nün Çalışma Sözleşmeleri´nde yapıldığı gibi, onay verilmesi üzerine belli politikalara ya da mevzuata bağlama amacına yönelik olarak da tasarlanabilir.
Standart Hale Getirilmiş Başlık Ve Kodlar Başlıkların ve bunların sınıflamalardaki kodlarının standart hale getirilmesini ifade eder. Örneğin, b.y.s.(başka yerde sınıflandırılmamış) kategorilerinin başlık ve kullanımları, bunlara verilen kodlar ve sıfırla biten kod normal koşullar altında standart hale getirilmelidir; örneğin, b.y.s. grubunu isimlendirirken toplanmış grubun isminin kullanılması ve b.y.s. kategorilerinin son basamağı olarak 9 sayısının kullanılması, daha yüksek bir seviyedeki kodlamaya sıfırın eşit olması yoluyla; örneğin, daha ayrıntılı bir kod için gerekli olan bilgilere ulaşılamadığından.
Standart Sınıflamalar Öngörülmüş kurallar uyarınca yapılan ve genel olarak önerilen ve kabul gören sınıflamalardır. Bunların amacı bilginin toplama, kaynak, zaman dilimi ve benzeri ölçütler gözetilmeksizin tutarlı olarak sınıflandırılmasını sağlamaktır.
Süreç Bir amaca yönelik sistemli eylemler serisidir. Genellikle tanımlanmış bir usulde üstlenilmiş devam eden bir eylem ya da işlemler kümesidir. Sınıflamanın geliştirilmesi ve muhafaza edilmesine uygulandığında süreç, sınıflamayı destekleyen ve sınıflamanın altında yatan kavram ve metodolojinin sınıflandırmaya dahil edilme yoludur; dolayısıyla sınıflamada en iyi uygulamaları teşvik eder.

Ana Sayfa | TÜİK

Devlet Mah.Necatibey Cad. No:114 06420 Çankaya/ANKARA Tel: 0. 312. 454 70 00
(c) 2020 TÜİK